Kral Oidipus

OYUN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME YÖNTEMİ (KLASİK)

OYUN : SOPHOKLES / KRAL OİDİPUS

PS : Oedipus Yunanca Oidipous, "şişik ayaklı" anlamına gelmektedir.

ZAMAN : Bir gün doğumu ile gün batımı arasında geçer.

UZAM : Thepai Şehri

MEKAN :Oidipus’un Sarayı’nın Önü

KİŞİLER :

·         Oidipus : Oyunun ana karakteridir ve ahlak hatası(hamartia) kibridir. Bilmece çözemekte ustadır. Ayakları daha bebekken delinmiştir(anagnorisis). Oyunun sonunda İokaste’nin elbisesinin iğnesiyle gözlerini kör edecektir.

“ Teiresias : Peki öyleyse… Sen bilmeden , sana en yakın bir insanla, en çirkin bir şekilde yaşıyorsun,rezaletin ne noktaya geldiğinin de farkında değilsin.

Oidipus : Böyle pervasızca hala konuşabileceğini mi sanıyorsun ?

Teiresias : Gerçeğin bir kudreti varsa, evet.

Oidipus : Var, ama senin için değil; ruhu da , kulakları da gözleri kapalı bir kör için değil…“

Rahip : Zeus’un yardımcısıdır, yaşlıdır, halk ona saygı duymaktadır.

·         Kreon : Oidipus’un dayısıdır. Oidipus ölünce Thebai’ye o kral olacaktır. Oidipus’a göre daha olumlu bir karakterdir. Haksız yere sürgün edilmiştir ama daha sonra geri dönmüştür.

·         Koro (Thebai’li İhtiyarlar) : Oyun boyunca dua ederler, Oidipus’ Teiresias’a yönlendirirler, yaşananları anlatırlar ve ağıt yakarlar.

·         Teiresias : Çok ihtiyar, gözleri kör bir adamdır. Kendi felaketini ve Oidipus’un felaketini başta açığa vurmak istemez. Fakat sonra kehaneti anlatır.

·         İokaste : Oidipus’un annesi ve eşidir. O da oyunda kehaneti öğrenmek ister. Oyunun sonlarına doğru kendini öldürür. Çünkü bir zamanlar kehanet yüzünden oğlunun ölümünü istemiştir. Ölen eşine benzediği için Oidipus ile evlenmiştir.

·         Korinthos’lu Haberci : Laios’un kölesinin tanınmasında yardımcı olan yaşlı bir çobandır.Kehanetin çözülmesinde yardımcı olur.

·         Laios’un Kölesi : Yaşlı bir çobandır ve ve olay gecesinin tek tanığıdır. Kehanetin çözülmesinde yardımcı olur.

·         Haberci : Korinthos’tan Polübos’un(Oidipus’un babası sandığı kişinin) öldüğü haberini getirir. Zamanında Polübos’a Oidipus’u veren bir ihtiyardır. Kehanetin çözülmesinde yardımcı olur.

ÇATIŞMA

1.      İnsanın İnsanla Çatışması : Oidipus’un Kreonla ve Oidipus’un Teiresias ile kehanet hakkında tartışmalarıdır.

2.      İnsanın Kendiyle Çatışması : Oyunun başında kibirli davranışlarının cezasını kendi elleri ile vererek, kendisiyle çelişir ve çatışır Oidipus.

3.      İnsanın soyut varlıklarla Çatışması : Oidipus tanrıların onu cezalandırması yerine kendisi kendisini cezalandırarak kendisini tanrılardan da üstün tutmuştur.

“Oidipus : …Ama gözlerimi kör eden başka eller değil, kendi ellerim.”

 Soylu biri olmasının sonucudur bu yaptığı. Ki tanrıların katında ne acı vardır ne gözyaşı. İnsanı tanrılardan ayıran ve üstün kılan özelliği erdemidir.

AKSİYON : Bir kehanetin var olması ve bunun peşinden sürüklenme.

o   İç Aksiyon : Kendi hayatını gözden geçirerek ve ayağındaki izleri de düşünerek kehanete inanmak zorunda kalması.

o   Dış Aksiyon : Bilmece şeklinde konuşan Teiresias’ın dilinden kehaneti öğrenmeye çalışması.

DRAMA : Dram

DRAMATİK OLAY : Oidipus’un ülkedeki veba salgınının nedenini öğrenmek istemesi ve bunun sonucunda gelişen olaylar.

KONU : Babasını öldürüp, annesiyle evlenip, ondan çocuklar dünyaya getiren ve bunu kendisini ölümden kurtaran bir çobandan öğrenen kralın trajik hikayesi.

ÖYKÜ : Tanrıların Laios ailesinde işlenmiş eski bir suçu cezalandırmak için kurdukları tuzak, rastlantıların da rol aldığı bir oyuna dönüşür. Babasını öldüreceği, annesiyle evleneceği kehanetinden kaçmak için ülkesini terk eden Oidipus, sonradan geldiği Thebai kentinin kralı olmuş, öldürülmüş olan eski kralın dul karısıyla evlenmiştir. Yıllar sonra Oidipus kenti kırıp geçiren veba salgınının nedenini araştırıken kehanetle karşılaşır ve kendi geçmişinin izini sürmek zorunda kalır. Thebai kentine gelirken yolda çarpışıp öldürdüğü kişinin kentin eski kralı ve kendi babası olduğunu, bilmeden annesiyle evlendiğini, çocuklarının kardeşleri olduğunu öğrenir. Oidipus’un ülkesinden kaçarak yazgısını yenmek için giriştiği kehaneti bozma oyunu geri tepmiş, kaçtığı suç onu gittiği yerde bulmuştur. Bir karar verir. Kendine en ağır cezayı gözlerini kör ederek uygulayacaktır.(İroni sanatını etkin şekilde kullanma ve pathos) Bu karar onun, yanılmaz ve yenilmez güçlü kral rolüyle yüzleşmiş, yanılgısını anlamış olduğunu gösterir. Oidipus’un kararı tanrıların Laios ailesini cezalandırmak için kurduğu tuzağı da bir anlamda bozguna uğratmıştır. Çünkü, kralın kendi iradesiyle kendine biçtiği bu ağır ceza, tanrıların hileli güç gösterisine karşı insan erdeminin zaferidir. Uygarlık, bireyin ahlaki sorumluluğu yolunda bir aşama daha kaydetmiştir.

OLAY DİZİSİ :

1.      Thebai kentinde bir veba salgını ortaya çıkar.

2.      Laios’un katilini bulmak için Teiresias çağrılır.

3.      Oidipus, Tiresias’ı doldurduğunu ve ülkeyi ele geçirmek istediğini düşünüp Kreon’u dürgüne yollar.

4.      Oidipus olayı anlatması için tek tanık olan çobanı sarayına çağırtır.

5.      Gelen haberci Oidipus’un babasının Polübos olmadığını ve Oidipus’u ayağındaki izlerle(anagnorisis) ormanda bulduğunu söyler.

6.      Gerçek çoban saraya gelir ve gerçekleri anlatır.

7.      Oidipus İokaste’yi öldürmeye giderken onu ölmüş bulur.

8.      Tam bu sahnede, İokaste’nin elbisesinin iğneleriyle gözlerini kör eder.

9.      Kreon gelir ve Oidipus ondan çocuklarına iyi bakmasını, asıl kendisini bu şehirden sürgün etmesini ve İokaste’nin ölüsünü uygun bir yere gömmesini ister.

TEMA : Kaderden kaçılmaz.

SÜNDÜZ ADİLAK

KASIM / 2016

Hamlet Klasik İnceleme

OYUN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME YÖNTEMİ (KLASİK)

OYUN : HAMLET / W.SHAKESPEARE

“Bitmekte olan bir dünya ile başlamakta olan bir diğerinin ikilemi…” [1]

ZAMAN : Gece saat 12’ yi vurunca, yarın… gibi zaman ifadeleri bulunur.

UZAM : Danimarka

MEKAN : Saray

KİŞİLER : Oyun tragedya olduğu için nöbetçiler ve haberciler hariç kişiler karakterdir.

HAMLET : Amcası tarafından babası öldürülen ve babasının hayaletini gördükten sonra intikam almak isteyen, oyunun asal kişisidir. Hamlet bir durum adamıdır.Bazı kararlar almak zorunda olduğunu bilen ve sonuçlarından korkan bir anti-kahraman. [1]

CLAUDIUS (Kral) : Hamlet’im amcasıdır. Kardeşini öldürmüştür ve kardeşinin karısıyla evlenmiştir. Makyavelist bir kişidir. (Başarıya giden her yol mübah.)

GERTRUDE (Kraliçe) : Kocasının yılan sokması sonucu öldüğünü söyleyen, Hamlet’in annesidir. Aynı zamanda Claudius’un eşidir.

POLONIUS : Kralın adamlarından biridir.

LAERTES : Hamlet’i öldüren Ophelia’nın kardeşidir.

OPHELIA : Hamlet’in sevdiği kızdır. Aynı zamanda Hamlet’i seven de..

REYNALDO : Polonius’un adamı.

HORATIO : Nöbetçi.

ROSENCRANTZ: Hamlet’in arkadaşı.

GUILDENSTERN : Hamlet’in arkadaşı.

OSRICK : Düello için hazırlık yapan kişi.

FRANCISCO : Nöbetçi.

BARNARDO : Nöbetçi.

MARCELLUS : Nöbetçi.

FORTINBRAS : Bie Lord.

YORICK : Önceki Kral'ın Soytarısı

ÇATIŞMA

İnsanın İnsan İle Çatışması : Hamlet’in annesi, Ophelia ve amcası ile olan ilişkileri örnektir.

İnsanın Kendisiyle Çatışması : “Var olmak mı yoksa yok olmak mı?” sahnesi bunun en belirgin örneğidir.

İnsanın Soyut Varlıklarla Çatışması : “Tanrım,ulu tanrım.. Ne bunaltıcı, ne berbat, ne tatsız, ne boş geliyor bu dünya bana.” Örneğinde olduğu gibi tanrıya yakınmaları.

AKSİYON : Hamlet’in amcasının katil olduğunu ortaya çıkarma isteği oyunun merak unsurudur.

·         İç Aksiyon : Hamlet’in babasının intikamını almak istemesi.

·         Dış Aksiyon : Hamlet’in amcasını öldürmek için planlar yapması ve bunu uygulaması.

DRAMA :  Dram / Tragedya

DRAMATİK OLAY : Hamlet babasının hayaletini görür ve hayalet ona kendisini Claudıus’un öldürdüğünü söyler. Bu noktadan itibaren Hamlet bu olayın peşinden sürüklenir.

KONU : “Hem acı çeken, hem çektiren ve bunu bildiği halde önüne geçemeyen

insanoğlu Hamlet’in hikayesi.” [2]

ÖYKÜ :  Hamlet’in babası Danimarka Kralıdır. Bir gün amcası Claudıus taht sevgisi nedeniyle kardeşini yani Hamlet’in babasını öldürür ve sonrasında olaylar gelişmeye başlar. Hamlet’in babasının hayaleti Hamlet’e görünür. Hamlet’e kendisini amcasının öldürdüğünü söyler. Hamlet de bunun intikamını almak için türlü oyunlar oynar, tüm oyun boyunca. Amcası durumun farkına varıp bir ara Hamlet’i ülkeden uzaklaştırır. Fakat başarılı olamaz. Hamlet bu sıralarda deli görünümü takınmaktadır. Bir gün gezici bir tiyatro ekibine yaşadıklarını oyun olarak oynatır. Amcası bu duruma dayanamaz. Zaten bu nedenle Hamlet sürülecektir ülkesinden. Oyunun sonunda sevgilisi Ophelia intihar eder. Annesi yanlışlıkla amcasının içeceği zehri içer. Hamlet Ophelia’nın kardeşi ile düello yapar. Kılıç yarasıyla ölür. Ama intikamını da alır.

OLAY DİZİSİ :

1.      Oyun başladığında kısa bir süre önce ölmüş olan Danimarka Kralı’nın Hayalet'i Hamlet'e görünür ve kendisini kardeşinin öldürdüğünü, sonra da Kraliçe'yle evlendiğini söyler.

2.      Hamlet'ten intikam almasını ister.

3.      Hamlet, yeni Kral'ın suçlu olup olmadığını, Hayalet'in doğruyu söyleyip söylemediğini, bu işi yapmasının doğru olup olmadığını,ne zaman yapması gerektiğini araştırırken, Kral durumu anlar ve karşı hazırlıklara girişir.

4.      Danimarka Prensi Hamlet, babası Danimarka Kralı'nın ölümünden sonra derin bir üzüntüye, "melankoli"ye kapılmıştır.

5.      Babasının kardeşi, şimdiki Kral Claudius tahta geçmiş ve Kral'ın ölümü üzerinden daha iki ay geçmeden, Hamlet'in annesi Gertrude'la evlenmiştir.

6.      Babasının Hayalet'i, Hamlet'e görünerek kendisini öldürenin Claudius olduğunu söyler ve öcünü almasını ister:

7.      Hamlet, amacını gizlemek için deli taklidi yapmaya karar verir.

8.      Kral'ın adamlarından Polonius, Hamlet'in, kızı Ophelia'ya olan aşkına karşılık bulamadığı için çıldırdığına inanır.

9.      Hamlet bir türlü harekete geçemez ve zaman zaman Hayalet'insözlerinden şüphe etmeye başlar.

10.  Bu arada, bir gezici tiyatro kumpanyası oyuncularından, Kral Claudius'un önünde, babasının ölümünü oynamalarını ister.

11.  Kral'ın oyun sırasında heyecanlanması ve aşırı etkilenmesi, Hamlet'i onun suçlu olduğuna inandırır. Daha sonra Hamlet, annesiyle konuşurken, gizlice kendilerini dinleyen Polonius'u, Kral sanarak öldürür.

12.  Kral bu cinayeti gerekçe göstererek Hamlet'i İngiltere'ye gönderir; onunla birlikte giden Rosencrantz ile Guildenstem'e de bir mektup verir. Bu mektupta, İngiltere Kralı'ndan, Hamlet'i öldürmesi istenmektedir.

13.  Hamlet tuzağı öğrenir ve Danimarka'ya geri dönmeyi başarır.

14.  Bu arada Ophelia çıldırır ve bir nehirde boğularak ölür:

15.  Ophelia'nın kardeşi Laertes, öğrenim gördüğü Paris'ten babasının cenazesi için gelir ve intikam almaya yemin eder.

16.  Kral da Laertes'i kışkırtır ve Hamler'le Laertes arasında bir düello düzenler.

17.  Bu düelloda Laertes zehirli bir kılıç kullanacaktır.

18.  Kral, Hamlet'in ölümünü sağlama bağlamak için bir kupa zehirli içki hazırlar.

19.  Düello sırasında Laertes, Hamlet'i zehirli kılıçla yaraJar; Kraliçe yanlışlıkla zehirli içkiyi içer ve ölür; dövüşün kızıştığı bir anda zehirli kılıcı eline geçiren Hamlet ölmeden önce hem Laertes'i hem de Kral Claudius'u öldürür.

TEMA :  İntikam..

KAYNAKLAR

1.      Historia Del Teatro Para Principiantes , Deniz Eyüce çevirisi, 2006 , s 48

2.      Sabahattin Eyüboğlu'nun çevirisi, (Remzi Kitabevi), ıst. 1965, ss.15

SÜNDÜZ ADİLAK

OCAK / 2017

t